گزارش عملیات بیت المقدس

نویسنده و ناشر : مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ – سند شماره ۱۴۳۶۹۶

 

مقدمه:

اطلاعاتی که از اسرای عراقی درباره جنگ تحمیلی به دست آمده به روشن شدن جریانات و حوادثی که در خلال این جنگ اتفاق افتاده کمک شایانی کرده است. متن زیر گزارش یکی از فرماندهان اسیر عراقی درباره عملیات بیت المقدس است.

 

۱ـ آمادگی عراق

پس از عملیات فتح المبین در منطقه شوش و دزفول، عراق متحمل شکست نظامی بزرگی شد؛ بنابراین، به فکر حمله آینده و قریب الوقوع نیروهای اسلام در جنوب و منطقه اهواز و خرمشهر افتاد و اقدامات سریع  و گسترده ای را برای تمرکز و بسیج نیرو و نیز تهیه طرح های پدافندی انجام داد تا حمله نیروهای اسلام را به شکست کشانده و انتقام عملیات فتح المبین را بگیرد. اطلاعات موجود نزد فرماندهی عراق و عکس های هوایی، فعالیت های شناسایی گروه های گشتی، بالگردها، استراق سمع و افسران اطلاعاتی که مامور به شناسایی نیروهای ایران بودند، حاکی از آن بود که نیروهای اسلام قصد انجام عملیات عبور از رود کارون در منطقه پل هالوب و منطقه کوت العبید (طاهری) را دارند.

 

۲ـ پیش بینی عراق از حمله نیروهای ایران

عراق طرح تک نیروهای اسلام را به شرح زیر پیش بینی کرده بود:

الف ـ تک و عبور از رود کارون با فلش اصلی در منطقه کوت العبید و پل هالوب و پیشروی به سمت جاده اهوازـ خرمشهر و انهدام نیروی مستقر در غرب کارون؛

ب ـ حمله با فلش فرعی به منطقه اهواز از محور پادگان حمید (منطقه لشکر ۵)؛

ج ـ حمله با فلش فرعی دیگر در منطقه هویزه (منطقه لشکر ۶)؛ و

د ـ بعد از کسب موفقیت در این عملیات، عبور از منطقه کوت شیخ به سمت خرمشهر.

 

۳ـ طرح پدافندی عراق

فرماندهی نیروهای مسلح دستور تقویت نیروهای خرمشهر را صادر کرد و به دنبال این دستور یگان هایی از سپاه ۱ در شمال و سپاه ۲ در منطقه میانی و نیز سپاه ۴ به زیر امر سپاه ۳ که مسوولیت منطقه جنوبی را داشتند در آمدند. هم چنین، صدام شخصاً دستوراتی به این مضمون صادر کرد: «دفاع از خرمشهر همانند دفاع از  بغداد و بصره بوده و خرمشهر تکیه گاه بصره به شمار می رود بنابراین، باید پیروزی در نبرد آینده را با هر قیمتی به دست آورد و نیروهای ایرانی را منهدم نمود». هم چنین، فرماندهان به کلیه نیروهای تاکید کردند که این آخرین نبرد است و باید در این عملیات مقاومت کنند تا جنگ پایان پذیرد.

۴ـ گسترش نیروهای عراق

الف ـ لشکر ۱۱ پیاده از شهر خرمشهر تا روستای گصبه واقع بر رود کارون (داخل) را پدافند می کرد.

ب ـ لشکر ۳ زرهی به دلیل تحرکی که داشت در غرب جاده اهواز ـ خرمشهر جلوی منطقه احتمالی عبور نیروهای اسلام مستقر و یگان های زرهی مکانیزه و پیاده را زیر امر او قرار داده بودند، این یگان ها مواضع تاخیری پراکنده ای را در غرب رود کارون و جلوی منطقه احتمالی عبور در کوت عبید و پل هالوب و در فاصله تقریبی پنج تا ده کیلومتری منطقه احتمالی عبور ایجاد کردند تا لشکر ۳ زرهی وارد عمل شود

ج ـ لشکر ۵ مکانیزه از منطقه اهواز در محل زیر آب برده شده طاهری، پادگان حمید و ساختمان های مسکونی پدافند کردند و واحدهای پیاده برای تقویت لشکر زیر امر او قرار داده شدند؛

د ـ لشکر ۶ زرهی در هویزه تا هور هویزه پدافند می کرد که چند تیپ پیاده به او مامور و درخط پدافندی اول مستقر شدند تا نیروی زرهی آزاد شود و به عنوان نیروی احتیاط جهت پاتک در آید؛

ه ـ لشکر ۹ زرهی مستقر در جفیر به عنوان احتیاط عمومی لشکر ۵ مکانیزه و لشکر ۶ زرهی برای انهدام و مقابله با هرگونه رخنه در مواضع دو لشکر یاد شده تعیین گردید؛

و ـ به دلیل این که لشکر ۳ زرهی ماموریت حساس و مهم انهدام نیروهای اسلام در عملیات عبور از رودکارون را به عهده داشت؛ بنا براین، لشکر ۱۰ زرهی (منهای تیپ ۱۷ زرهی) به اضافه تیپ ۲۴ مکانیزه احتیاط این لشکر قرار داده شدند.

ز ـ تیپ ۲۳ پیاده لشکر ۸ با واحدهای پیاده مستقر در شلمچه به عنوان احتیاط خرمشهر زیر امر لشکر ۱۱ قرار گرفتند؛

ح ـ لشکر ۷ پیاده به عنوان احتیاط عمومی سپاه زیر امر سپاه سوم قرار گرفت؛

ط ـ بعد از عبور نیروهای اسلام، تیپ ۳۲ نیروی مخصوص زیر امر سپاه سوم قرار گرفت؛

ی ـ تیپ ۱۰ زرهی نیز زیر امر سپاه سوم قرار گرفت.

۵ ـ جزئیات گسترش یگان های عراق قبل از ۹/۳/۱۳۶۱

لشکر ۱۱ پیاده

الف ـ تیپ ۱۱۳ از رودکارون در منطقه نزدیک مصب رود در شط العرب تا پل خرمشهر پدافند می نمود؛

ب ـ تیپ ۲۲ پیاده از پل خرمشهر تا کارخانه روغن سازی؛

ج ـ گردان ۸ دفاع واجبات از کارخانه روغن سازی تا تقاطع سیل بند دژ با رودکارون؛

د ـ تیپ ۴۴ پیاده از سیل بند دژ تا منطقه نزدیک روستای گصبه بر رودکارون،

ه ـ تیپ ۴۸ پیاده از روستای گصبه و امتداد سیل بند جاده اهواز ـ خرمشهر تا رود کارون (راهی که عراق عملیات عبور از رود کارون را از آن جا انجام داد.)

و ـ نیروهای کماندویی از مصب رود کارون در شط العرب در امتداد بندر خرمشهر در کناره شط العر پدافند نموده تا نیروهای اسلام عملیات سریع و غافلگیرانه ای را با قایق برای به دست آوردن جای پا و اشغال بندر انجام ندهند؛

ز ـ واحدهایی از پلیس و ارتش خلقی در داخل شهر پدافند می نمودند؛

ح ـ تیپ گارد مرزی و ارتش خلقی از سیل بند (جاده تدارکاتی) پدافند می کردند؛

ط ـ تیپ ۳۳ نیروی مخصوص در منطقه پل نو مستقر بود و احتیاط منطقه خرمشهر محسوب می شد، و

ی ـ تیپ ۲۳ پیاده احتیاط لشکر در شلمچه بود.

آرایش یگان های مزبور به منظور جلوگیری از احتمال عبور از رود کارون و نفوذ به داخل شهر اتخاذ گردیده بود و هم چنین برای مقابله با هلی برد نیروهای اسلام در مناطق احتمالی اقدام به کاشتن مین و نصب ستون های آهنی کرده بودند.

لشکر ۳ زرهی

الف ـ تیپ ۶ زرهی غرب جاده اهواز ـ خرمشهر را پدافند می کرد؛

ب ـ تیپ ۸ مکانیزه در غرب جاده اهواز ـ خرمشهر (شمال تیپ ۶ زرهی) بود؛

ج ـ تیپ ۱۲ زرهی میان دو تیپ مزبور مستقر شده بود؛

د ـ تیپ ۵۵ به صورت واحدهای پراکنده و انجام عملیات تاخیری در پنج تا ده کیلومتری غرب رود کارون (میان رود و جاده اهواز ـ خرمشهر) جلوی یگان های لشکر ۳ زرهی مستقر بود؛

ه ـ تیپ ۴۱۷ نیز به صورت واحدهای پراکنده در منطقه میان جاده اهواز ـ خرمشهر و رود کارون در جلوی یگان های لشکر ۳ پدافند می نمود؛

و ـ واحدهایی از تیپ ۵۳ در منطقه یاد شده حضور داشتند،

ز ـ واحدهای تاخیری دیگر متشکل از نیروهای جمع آوری شده بود که هر نیرو از یک گروهان شناسایی و یک گروهان کماندویی تشکیل می شد (گروهان های شناسایی از گردان شناسایی صلاح الدین لشکر ۳ و گردان شناسایی حطین لشکر ۱۱ بودند) با توجه به این که قرارگاه گردان حطین در مقر یکی از نیروها قرار داشت؛

نام این نیروها به شرح زیر است:

ـ نیروی صقر قریش؛

ـ نیروی عباس،

ـ نیروی ترکی؛ و

ـ نیروهای دیگر؛

ح ـ کلیه نیروهای تاخیری زیر امر سرتیپ ستاد، نزیه الرزو، فرمانده تیپ ۵۵ زرهی، بودند و او فرماندهی نیروها را به عهده داشت.

 

 

 

لشکر ۵ مکانیزه

یگان های لبه جلویی منطقه لشکر ۵ مکانیزه از تیپ های پیاده تشکیل شده بود که در منطقه زیر آب رفته از شمال طاهری تا خطوط حد با لشکر ۶ زرهی استقرار داشتند. تیپ ۲۶ زرهی احتیاط لشکر و در عقب مستقر بود.

لشکر ۶ زرهی

لبه جلویی پدافندی لشکر در منطقه هویزه از تیپ های پیاده تشکیل شده بود که این
تیپ ها برای پاتک و مقابله با هر رخنه ای، در احتیاط قرار گرفتند (تیپ ۳۰ زرهی و تیپ ۱۶ زرهی پشت تیپ های پیاده مستقر بودند).

لشکر ۹ زرهی

سپاه، این لشکر را در منطقه مرکزی پشت لشکر ۵ مکانیزه و لشکر ۶ زرهی به عنوان نیروی پاتک کننده در منطقه استحفاظی لشکر ۵ مکانیزه و لشکر ۶ زرهی قرار داد تا با هر رخنه ای که در منطقه این دو لشکر انجام می گیرد، مقابله و آن را منهدم  و مواضع سقوط کرده به دست نیروهای اسلام را باز پس گیرند.

لشکر ۷ پیاده

این لشکر احتیاط عمومی سپاه ۳ و در منطقه بصره مستقر بود. تیپ ۳۲ نیرو مخصوص به سپاه سوم مامور گردید. تعدادی از قاطع های جیش الشعبی به واحدهای مستقر در جبهه مامور شدند.

بر مستحکم کردن مواضع پدافندی، ایجاد کانال های ارتباطی و افزایش میادین مین و سیم خاردار تاکید شده بود.

به کلیه یگان ها دستور داده شد برای جلوگیری از غافلگیری، هوشیاری و آمادگی خود را حفظ کنند.

نیروهایی که مامور پاتک بودند بایستی در کلیه مناطق لشکر به طور مداوم برای بهتر انجام دادن ماموریت محوله تمرین می کردند.

۶ـ آغاز عملیات توسط نیروهای ایران

در نخستین لحظات روز ۱۰/۲/۶۱، نیروهای اسلام حمله ای که انتظار آن می رفت از ۳ محور به شرح زیر بر سپاه سوم انجام دادند:

الف ـ نیروهای اسلام با فلش اصلی از منطقه طاهری، با عبور از رود کارون، نیروهای تاخیری را پشت سر گذاشته و توانستند به جاده اهواز ـ خرمشهر برسند،

ب ـ حمله با فلش فرعی به جبهه لشکر ۵ مکانیزه در منطقه اهواز که نیروهای اسلام توانستند مواضع جلویی این منطقه را منهدم کنند، ولی به دلیل مقاومت شدید نتوانستند به عمق مواضع رخنه کنند، و

ج ـ حمله با فلش فرعی به جبهه لشکر ۶ زرهی در منطقه هویزه که نیروهای اسلام در این منطقه نیز نتوانستند به عمق مواضع رخنه کنند و فقط توانستند نیروهای خط مقدم را عقب برانند.

۷ـ عکس العمل عراق (فرماندهی سپاه سوم)

الف ـ به لشکر ۳ زرهی دستور داده شد تا طبق طرح از پیش تعیین شده نیروهایی که موفق به عبور شده اند را محاصره و منهدم نماید؛

ب ـ تجزیه و تحلیل سریع طرح و اهداف عملیات نیروهای اسلام؛ و

ج ـ فرماندهی کل نیروهای مسلح و سپاه سوم به توافق رسیدند که اهداف ایران از این عملیات به شرح زیر است:

ـ برای رسیدن به جاده اهواز ـ خرمشهر از رود کارون عبور کنند(به عنوان مرحله اول) و هم زمان با این عملیات مواضع لشکر ۵ و لشکر ۶ را شکسته و به سوی جفیر و سپس پل نشوه پیشروی کنند؛

ـ ستونی که موفق به عبور از کارون شده به سمت شلمچه و پل های شط العرب پیشروی نموده و سپاه را محاصره و تمام نیروهای او را به اسارت در آورد،

ـ در این صورت یگان های مستقر در خرمشهر نیز محاصره و به اسارت در آمده و بدون هیچ درگیری شهر آزاد می شود عراق اعلام کرد حملات نیروهای اسلام را در منطقه لشکر ۵ و لشکر ۶ سد کرده است اما نیروهای اسلام هم چنان بر این مناطق فشار وارد کردند و یگان های عراق را تثبت و فریب دادند تا ستون عبور کننده از رود کارون بتواند عملیات را در منطقه خود گسترش دهد.

بعد از این که لشکر نتوانست ماموریت را  اجراء و نیروهای اسلام را منهدم کند، قرارگاه لشکر۳  زرهی به یگان های خود دستور داد تا حمله سریعی انجام دهند و نیروهای اسلام را محاصره و سر پل ها را به دست گیرند تیپ های ۶ زرهی، ۱۲ زرهی و ۸ پیاده مکانیزه در روز ۱۰/۲/۶۱ برای باز پس گیری جاده و انهدام نیروهای اسلام حمله خود را آغاز کردند، ولی خسارات زیادی را متحمل شدند و نتوانستند جاده اهوازـ خرمشهر را باز پس گیرند. نیروهای اسلام در آغاز حمله توانستند به جاده برسند و کلیه نیروهای عراقی غرب کارون و واحدهای تاخیری را رانده و اغلب آنان را به اسارت در آوردند هم چنین افراد زیادی در منطقه لشکر ۵ مکانیزه و لشکر ۶ زرهی اسیر شدند که حدود چهار هزار سرباز و تعداد زیادی افسر تخمین زده می شوند.

لشکر ۳ زرهی برای عقب راندن نیروهای اسلام از جاده اهوازـ خرمشهر به حملات خود ادامه داد و توسط واحدهای پیاده نیز تقویت شد، لیکن تلاش مداوم آن بی اثر بود.

سرتیپ ستاد جواد اسعد شیتنه، فرمانده لشکر ۳ زرهی، احتمالاً در روز ۱۳/۲/۶۱، برکنار و سرتیپ ستاد طالع الدوری به جای وی انتخاب گردید. هم چنین تیپ ۱۷ زرهی و تیپ ۲۴ مکانیزه و واحدهای پیاده و گروهان های کماندو برای انجام پاتک دیگری علیه نیروهای عبور کنند، زیر امر لشکر در آمدند.

نیروهای اسلام برای حفاظت جناح چپ خود (جناح چپ نیروهای عبور کننده از کارون) از حملات نیروهای عراقی مستقر در منطقه خرمشهر به احداث یک خاکریز از رود کارون تا جاده اقدام کردند، (فکر کنم این خاکریز مقطع بود، نه پیوسته).

فرماندهی سپاه سوم قصد داشت از سیل بند اصلی (که عراق در نخستین جنگ و برای عبور از رود کارون استفاده نمود) با نیروهای زرهی، مکانیزه و نیروی مخصوص
حمله ای را انجام دهد، ولی به دلیلی که نمی دانم، از این طرح صرف نظر کرد. ممکن است فرماندهی کل نمی خواست وضعیت نیروهای مستقر در منطقه خرمشهر را به هم ریزد. البته، این نظر شخصی من است.

نیروهای عراقی توسط لشکر ۳ زرهی و تیپ ۱۰ زرهی در مورخه ۱۵/۲/۶۱ تک کردند. (تیپ ۱۷ زرهی و تیپ ۲۴ مکانیزه احتیاط لشکر بودند) و علی رغم پشتیبانی هوایی و آتش شدید توپخانه، با شکست روبه رو شدند که تیپ ۱۰ زرهی با تحمل خسارتی به مرزهای بین المللی در منطقه شلمچه عقب نشینی کرد و تیپ ۱۷ زرهی جایگزین او شد. این حمله تا صبح مورخ ۱۷/۲/۶۱ ادامه داشت، ولی هیچ موفقیتی به دست نیامد.

در مورخ ۱۷/۲/۶۱، به تیپ ۳۳ نیروی مخصوص دستور حمله طولی (نه جبهه ای) به جاده با روش غیر معمول در عرف نظامی داده شد، تیپ نیز شب ۱۷ و ۱۸/۲/۶۱ با دو گردان به جاده تک کرد و گردان سوم نیز مانور احاطه ای انجام داد، گردان ۹ و گردان ۱۰ مامور شدند تا در منطقه محدودی از جاده مستقیم تک نموده و گردان ۹ نیز نیروهای اسلام را دور زده، راه تدارکات آنان را قطع کند، اما حمله با شکست روبه رو و تیپ متحمل خساراتی شد که فرمانده گردان ۱۰ سرهنگ دوم زید سلمان مجروح و همراه بعضی از نیروها به اسارت در آمد. گردان ۹ و بقیه نیروها تیپ در ساعت ۰۰: ۲۳ روز ۱۸/۲/۶۱ به محل خود که قبل از عملیات مستقر بودند، بازگشتند.

نیروهای اسلام حمله گسترده خود را (مرحله دوم) در شب ۱۸ و ۱۹/۲/۶۱، از شکاف های موجود میان تیپ ۶ زرهی و تیپ ۱۲ زرهی انجام دادند و طی عملیات سریعی توانستند جناج های دو تیپ را منهدم و به طور مستقیم با تیپ ۱۷ زرهی وتیپ ۲۴ مکانیزه (که به لشکر ۳ زرهی مامور بودند) درگیر شده و اغلب آنان را از جمله سرهنگ ستاد محمد رشید، فرمانده تیپ ۲۴ مکانیزه را کشته و تعداد زیادی را نیز از جمله سرهنگ دوم ستاد افسر ارشد تیپ را به اسارت در آوردند. بقیه نیروها به سمت منطقه شلمچه عراق گریختند. هم چنین، تیپ ۱۷ زرهی منهدم شد به طوری که از دو گردان تانک این تیپ فقط ۱۷ دستگاه تانک باقی ماند و بقیه به سوی منطقه لشکر ۹ زرهی فرار کردند.

گردان ۹ تیپ ۳۳ نیروی مخصوص (قرارگاه این گردان در خرمشهر بود) به محض بازگشت از ماموریت یافت که قرارگاه تیپ ۱۷ زرهی را که به دست نیروهای اسلام سقوط کرده بود، باز پس گیرد و به دلیل عدم آشنایی گردان به محل این قرارگاه، یک افسر با درجه ستوان یکم (افسر رابط) به عنوان راهنما فرستاده شد. گردان در حرکت به سمت مرزهای بین المللی از نزدیک قرارگاه تاکتیکی تیپ ۶ زرهی که قرارگاه تیپ ۳۳ نیروی مخصوص نیز بود، گذشت و کمی آن طرف تر نیروهای اسلام با تیپ ۱۷ زرهی درگیر بودند. افراد این گردان سوار بر (روی) تانک های گروهان زیر امر خود به حرکت ادامه دادند. در سپیده دم ۱۹/۲/۶۱، گردان به خاکریز مرزی رسید و در امتداد آن به سمت پاسگاه زید حرکت کرد. در این حال، شعله های آتش و خودروهای منهدم شده و آتش سلاح های سبک که به سوی این گردان شلیک می گردید مشاهده می شد. به دنبال  این امر به گردان دستور داده شد تا از روی تانک های پیاده شوند و در سرتاسر خاکریز مرزی گسترش یابند و یک دسته نیروی مخصوص برای شناسایی وضعیت به جلو اعزام شدند گردان گروهی تقریبا چهل نفره از نیروهای اسلام را در فاصله ۱۰۰ـ ۱۵۰ متری خاکریز مشاهده کرد و نیروهای اسلام پس از آگاهی از تعداد نیروهای عراقی هشت اسیر عراقی را آزاد و عقب نشینی کردند. پس از رسیدن این هشت نفر معلوم شد که آن ها جزو تیپ ۸ مکانیزه لشکر ۳ زرهی هستند و افسری که در میان آن ها بود اظهار کرد که بعد از انهدام واحد خود، شبانه به اسارت در آمده است.

در هنگام استقرار گردان ۹ نیروی مخصوص در نزدیک خاکریز مرزی، تماس بی سیمی با قرارگاه تیپ ۳۳ قطع بود و بعدها معلوم شد که نیروهای اسلام به قرار گاه تیپ ۳۳ قطع بود و بعدها معلوم شد که نیروهای اسلام به قرارگاه مزبور و قرارگاه تاکتیکی تیپ ۶ زرهی حمله کرده بودند (جناج چپ نیروهای تکاور اسلام) و از این دو قرارگاه بعد از انهدام و به غنیمت در آوردن خودرو فرمانده تیپ ۳۳، دستگاه بی سیم و بعضی از
نقشه ها، عقب نشینی کرده بودند و فرمانده تیپ اظهار کرد که وی همراه با یک افسر ستاد توانست با سوار شدن بر یکی از تانک های تیپ ۶ زرهی خود را نجات دهد. گردان ۹ به دلیل عدم آشنایی کامل راهنما به جاده منتهی به قرارگاه تیپ ۱۷ نتوانست خود را به این قرارگاه که در دست نیروهای اسلام بود برساند، بنابراین، در خاکریز مرزی مستقر گردید و طی تماسی با گردان ۸ نیروی مخصوص اعلام کرد برای باز پس گیری قرارگاه تیپ ۲۴ مکانیزه لشکر ۱۰ در حال حرکت به سوی این گردان (گردان ۹) می باشد که پس از رسیدن به خاکریز مرزی در سمت راست گردان ۹ گسترش یافت.

پس از آن، قرارگاه تیپ ۳۳ با استفاده از دستگاه بی سیم احتیاطی از ما خواست که از فرکانس احتیاطی استفاده نماییم. وضعیت به تیپ گزارش و تیپ نیز به نوبه خود لشکر را در جریان قرار داد، لشکر دستور داد نیروها در مواضع خود مقاومت نمایند. با توجه به این که وضعیت تیپ ۳۳ برای لشکر نامشخص بود، با این گزارش، (از تیپ ۳۳) لشکر در جریان قرار گرفت؛ بنابراین، لشکر به کلیه نیروها دستور داد تا در خاکریز مرزی مقاومت کنند. درساعت ۰۰: ۱۲ روز ۱۹/۲/۶۱، باقی مانده نیروهای منهدم شده تیپ ۱۷ زرهی و تیپ ۲۴ مکانیزه لشکر ۱۰ زرهی پس از عقب نشینی از منطقه نبرد نزدیک دریاچه مصنوعی شلمچه در خاکریز مرزی، سمت چپ گردان ۹ تیپ ۳۳ نیروی مخصوص مستقر شدند. لشکر به تیپ ۳۳ دستور داد تا گردان ۹ نیروی مخصوص را  احیتاط
تیپ های ۷ زرهی و ۲۴ مکانیزه قرار دهد و این گردان میان دو تیپ یاد شده (و کمی به سمت عقب) مستقر شد و خاکریز مزری خط پدافندی لشکر به حساب می آمد.

نیروهای اسلام با حمله بر نیروهای عراقی توانستند به مرزهای بین المللی رسیده و از غرب جاده اهواز ـ خرمشهر به سمت خرمشهر پیشروی کنند، به طوری که منطقه ممنوعه بیش از یک کیلومتر نبود. نیروهای اسلام توانستند در فاصله بسیار نزدیکی از سیل بند تدارکاتی که عراق در اوایل جنگ برای تدارک نیروهای شرق کارون استفاده می نمود برسند و هم چنین موفق شدند پس از رسیدن به مناطق مزبور، تیپ ۱۹ پیاده، بعضی از یگان های تیپ ۶ زرهی و بعضی از تانک های گردان تانک الطارق تیپ ۳۰ زرهی که در آن موقع از نیروهای احتیاط سپاه سوم بودند را به عقب برانند.

۸ـ تجزیه و تحلیل عراق از وضعیت جبهه ها و اتخاذ تصمیمات لازم

عراق وضعیت جبهه را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و تصمیمات نظامی سریعی اتخاذ می کند. بعد از پیشروی خوب و موثر نیروهای اسلام به سمت مرزهای بین المللی و راندن کلیه نیروهای عراقی و تمرکز اغلب نیروهای اسلام در سمت چپ جاده اهواز ـ خرمشهر موارد زیر برای فرماندهی عراق نمایان شد.

الف ـ چنان چه نیروها به پیشروی خود از خاکریزهای مرزی ادامه دهند به تنومه در بصره و نشوه خواهند رسید و این به این معنی است که کلیه پل های شط العرب را به تصرف خود در آورده است؛

ب ـ به این ترتیب نیروهای اسلام با پیشروی در پشت لشکر ۵ مکانیزه، لشکر ۹ زرهی و لشکر ۶ زرهی آن ها را محاصره و اسیر نموده و سرانجام سپاه منهدم می شود؛

ج ـ نیروهای مستقر در خرمشهر نیز بدون درگیری به محاصره و اسارت در خواهند آمد؛

بنابراین، فرماندهی عراق تصمیمات زیر را اتخاذ کرد؛

الف ـ عقب کشیدن لشکر ۶ زرهی از محور نشوه به عراق و تخلیه و انهدام شهر هویزه با مواد منفجره؛

ب ـ عقب کشیدن لشکر ۵ به شلمچه؛

ج ـ انتقال لشکر ۹ به منطقه کتیبان؛

د ـ کلیه لشکرهای مزبور پس از انتقال به عقب برای مقابله با تعرض های احتمالی دشمن به پل های شط العرب آماده باشند؛

ه ـ افزایش نیروها و اصلاح موضع پدافندی در منطقه خرمشهر به سمت نیروهای اسلام که البته لازم است یادآوری شود خرمشهر در برابر نیروهای اسلام به صورت نعل اسبی قرارداشت و تصمیم گرفته شده بود که کلیه نیروهای شهر را تخلیه و به مرزهای بین المللی انتقال یابند؛ و

و ـ صدام شخصاً تصمیم گرفت نبرد در داخل خرمشهر به هر قیمتی که تمام شود انجام گیرد.

به تیپ ۱۰ زرهی دستور داده شد تا سمت راست خاکریز مرزی را پاکسازی نماید. گردان ۸ و گردان ۹ تیپ ۳۳ نیز در این ماموریت که در مورخه (۲۱/۲/۶۱) به مدت ۳ ساعت به طول انجامید، شرکت کردند تیپ ۱۰ زرهی پس از انجام ماموریت محوله، با تحمل خسارات مشهودی به پشت خاکریز مرزی (سمت چپ خاکریز) مراجعت کرد.

در روز ۲۲/۲/۶۱ تیپ ۱۱ گارد مرزی، تیپ های ماموریت ویژه، قاطع های جیش الشعبی و نیز دو تیپ گارد مرزی به منطقه رسیدند و در پشت خاکریز مستقر شدند. به گردان ۹ دستور داده شد به قرارگاه خود در منطقه پل نو بر نهر عرایض بازگشته و در احتیاط لشکر ۱۱ (که دفاع از منطقه خرمشهر را به عهده داشت) قرار گیرد به گردان ۸ نیز ماموریت هایی داده شد.

در نیمه شب ۲۲/۲/۶۱، یک گروهان از نیروهای اسلام شبیخون سریعی را بر تیپ ۱۰ زرهی انجام دادند. پس از زخمی شدن فرمانده تیپ و کشتن برخی دیگر و نیز انهدام چندین دستگاه تانک تی ـ۷۲ مراجعت کردند. هم چنین، نیروهای اسلام حمله سریعی بر پاسگاه کوت سواری انجام داده و توانستند ۴۲ نفر را کشته و چندین دستگاه خودرو را منهدم نمایند. گردان ۸ نیروی مخصوص مامور باز پس گیری پاسگاه یاد شده شد، اما به دلیل بازگشت نیروهای اسلام این پاسگاه بدون درگیری به تصرف گردان ۸  درآمد.

۹ـ طرح دفاعی عراق از شهر خرمشهر پس ازعبور نیروهای ایران

تنها هدف فرماندهی نیروهای مسلح عراق حفظ و نگه داری خرمشهر به هر قیمت ممکن بود به طوری که در این مورد رهنمودهایی از شخص صدام صادر شد. وی هم چنین، معاون خود، عزت الدوری و بعضی از اعضای فرماندهی کشوری را برای بررسی وضعیت و آگاهی از نظرات آنان درباره نبرد آینده خرمشهر، به سپاه سوم اعزام کرد و به این موضوع به دلیل وجود نیروهای عراقی در داخل خرمشهر که امکان محاصره آن ها وجود داشت اهمیت داده شد و بهترین روش مقابله با وضعیت موجود تشخیص داده شد. و هیچ کس جرات دادن پیشنهاد عقب کشیدن نیروها را نداشت.

فرماندهی عراق به رسته مهندسی دستور داده بود پلی از نوع پی ام پی بر شط العرب در فاصله دو کیلومتری شمال جزیره ام الرصاص احداث کند، این پل که آمادگی های نصب آن از قبل انجام شده بود در اثنای عملیات طاهری نصب گردید.

ـ طرح دفاعی فرماندهی عراق از خرمشهر به شرح زیر بوده است:

ب ـ سرهنگ احمد زیدان فرمانده تیپ ۱۱۳ مسوول هماهنگی واحدهای زیر امر لشکر در خرمشهر بود؛

ج ـ تیپ ۳۳ برای مقابله با رخنه های احتمالی در جبهه، احتیاط لشکر و در خرمشهر مستقر بود (این تیپ احتیاط محلی و مستقیم خرمشهر به شمار رفته و به محض صدور دستور لشکر وارد عمل می شد.)

د ـ شهر به وسیله نیروهای اضافی تقویت شد؛

ه ـ جبهه یگان ها به سمت رود کارون بود و سپس به سمت اهواز قرار داده شدند، اما بعضی از واحدها برای مقابله با عبور احتمالی (با فلش فرعی) نیروهای اسلام در فاصله ای نزدیک رود کارون همچنان باقی ماندند؛

و ـ ذخیره کردن مهمات به مقدار زیاد؛

ز ـ تقویت واحدهای توپخانه؛

ح ـ مامور کردن تیپ ۳۳ پیاده به لشکر ۱۱،

ط ـ فرماندهی کل نیروهای مسلح عراق لشکر ۷ پیاده را برای بهره گیری در صورت نیاز زیر امر سپاه سوم قرار داد؛ و

ی ـ تیپ ۳۲ نیرو و مخصوص نیز به سپاه سوم مامور شد.

۱۰ ـ گسترش (آرایش) نیروهای داخل خرمشهر قبل از تهاجم نیروهای ایران

الف ـ تیپ ۱۱۳ با دو گردان از رود کارون و یک گردان از سیل بند تدارکاتی پدافند
می کرد؛

ب ـ تیپ ۴۴ پیاده در سیل بند دوم از کناره کارون به سمت چپ پدافند می کرد؛

ج ـ تیپ ۲۳۸ گارد مرزی در سمت چپ تیپ ۴۴ در همان سیل بند پدافند می کرد؛

د ـ تیپ ۴۸ پیاده در سمت چپ تیپ ۲۳۸ گارد مرزی تا جاده اهواز ـ خرمشهر پدافند
می کرد؛

ه ـ تیپ ۲۲ پیاده در سیل بند تدارکاتی در سمت چپ جاده اهواز ـ خرمشهر پدافند
می کرد؛

و ـ تیپ ۴۲۲ سمت چپ تیپ ۲۲ در همان سیل بند پدافند می کرد؛

ز ـ تیپ ۱۹ پیاده در سمت چپ تیپ ۴۲۲ مستقر بود؛

ح ـ تیپ ۴۵ در سمت چپ تیپ ۱۹ تا مرزهای بین المللی در خاکریز تدارکاتی مستقر شده بود؛

ط ـ تیپ ۳۳ نیروی مخصوص، احتیاط و در منطقه پل نو مستقر می شد؛

ی ـ گردان های تانک به عنوان احتیاط پشت تیپ ۴۲۲ و تیپ ۱۹ قرار گرفت و توسط توپخانه تقویت شد؛

ک ـ تیپ ۱۰ گارد مرزی به عنوان احتیاط پشت تیپ ۲۲ قرار داشت؛

م ـ تیپ ۹ گارد مرزی در سمت چپ تیپ ۱۰ گارد مرزی به عنوان  احتیاط لبه جلویی قرار داشت؛

ن ـ نیروهای کماندو و قرارگاه آن ها در لبه رود کارون و در خرمشهر مستقر بود؛

س ـ نیروهای پلیس داخل شهر قرار داشتند؛

ع ـ قاطع های جیش الشعبی بر خاکریز، داخل شهر و بندر و پادگان دژ مستقر بودند؛

ف ـ گردان تانک القعقاع در سمت چپ ساختمان های پیش ساخته مستقر بود؛

ص ـ گردان های توپخانه، گردان ۷۹ توپخانه نیروی مخصوص کالیبر ۱۰۵ م.م در شرق روستای مصلوی و پشت تیپ ۲۲ استقرار داشت؛

ق ـ گردان های توپخانه شمال نهر عرایض مستقر بود؛

د ـ کاتیوشا چپ جاده خرمشهر ـ بصره نزدیک مرز بین المللی مستقر شده بود؛

ش ـ سیم های خاردار ـ تله های منور و میادین مین انبوهی به سرعت در جلوی تیپ ۲۲، تیپ ۴۲۲، تیپ ۱۹ و تیپ ۴۵  در جاده اهواز ـ خرمشهر احداث گردید؛

لازم است یادآوری شود که جبهه نیروهای سمت راست جاده نیز با میادین مین و
سیم های خاردار تقویت شده بود.

ت ـ نیروهای محلی برای مقابله با نیروهای هلی برد آماده شد؛ و

ث ـ نگهبانی ها شدیدتر گشته و گروهای اعدام متشکل از ۸ نفر افسر با درجه سرهنگ ۲ و فرماندهی یک افسر به درجه سرهنگ تمام تشکیل شدند که مقر آنان نزدیک قرارگاه تیپ ۳۳ نیرو مخصوص قرار داشت.

۱۱ـ خلاصه طرح پدافندی عراق ازخرمشهر

الف ـ مقاومت و پایداری در سنگر تا آخرین گلوله و نفر دنبال شود؛

ب ـ به محض ایجاد رخنه در یکی از مواضع، تیپ ۳۳ نیروی مخصوص موظف بود فوراً با آن مقابله کند؛ و

ج ـ چنانچه رخنه گسترده بود و تیپ ۳۳ نیروی مخصوص قادر به مقابله با آن نبود به ترتیب لشکر و سپاه نیروی احتیاط خود را وارد عمل می کردند.

قرار بود که تیپ ۴۸ پیاده در سیل بند اول که عراق در اوایل جنگ جهت عبور از رود کارون از آن استفاده نمود مستقر شود لیکن جناح چپ آن مورد تعرض (محدود) نیروهای اسلام واقع شد و هیچ لطمه ای به مواضع پدافندی تیپ وارد نگردید اما تیپ مذکور به لشکر گزارش داد جناح چپ آن مورد تهدید واقع شده و خوف آن دارد که نیروهای اسلام آن را دور زنند بنابراین، خواستار عقب نشینی به سیل بند دوم شد و به این ترتیب سیل بند اول بدون نیرو باقی ماند.

نیروهای اسلام به یگان های مستقر در سمت راست جاده اهواز ـ خرمشهر اهمیت ندادند، لیکن بر نیروهای مستقر در پشت چپ جاده تاکید نمودند و این روش درست بود؛ زیرا، فرماندهی لشکر ۱۱ از خالی بودن سیل بند اول در هراس بود؛ بنابراین، به تیپ ۴۸ دستور داد تا به مواضع قبلی خود باز گردد، ولی تیپ در اجرای این ماموریت در تردید بود وبهانه آن این بود که خوف آن دارد درگیر یک نبرد غیر اصلی با نیروهای اسلام شود.

در ساعت ۰۰: ۱۶ روز ۱/۳/۶۱ لشکر ۱۱ به تیپ ۳۳ نیرو مخصوص داد تا به سرعت یک گروه گشتی به استعداد یک گردان به سیل بند اول اعزام کند  و به دلیل احتمال وجود نیروهای اسلام، توسط یک گردان دیگر پشتیبانی شود به دنبال این دستور گردان ۹ نیروی مخصوص در ساعت ۰۰: ۲۱ روز ۱/۳/۶۱ از سیل بند دوم برای اطمینان از عدم استقرار و تمرکز نیروهای اسلام در سیل بند اول به جلو میادین مین و به سوی رود کارون در منطقه مقابل روستای مارد پیشروی کرده و گردان ۱۰ به عنوان احتیاط او در پادگان دژ مستقر بود. در این هنگام، نیروهای اسلام از سمت چپ جاده حمله و به سمت شط العرب پیشروی کردند و می بایست نیروی احتیاط متشکل از گردان ۹ و گردان ۱۰ با وضعیت مقابله می نمود، ولی آنان به ماموریت بیهوده ای اعزام شدند که به نفع نیروهای اسلام تمام شد. به طوری که نیروهای اسلام توانستند مواضع متصرفی خود بر نهر عرایض را مستحکم و تلاش نیروهای عراقی را در داخل خرمشهر نقش برآب سازند.

۱۲ـ طرح تک و باز پس گیری خرمشهر توسط نیروهای ایران در ۱/۳/۶۱  

خلاصه طرح تک نیروهای اسلام به شرح زیر است:

الف ـ رخنه و پیشروی به وسیله دو ستون در جبهه نیروهای عراقی در شمال نهر عرایض که ستون نخست، ستونی به سمت شط العرب و ستون دوم، ستونی به سمت نیروهای مستقر در نزدیک جاده اهواز ـ خرمشهر برای محاصره آن ها بود،

ب ـ نگهداری منطقه متصرفی بعد از موفقیت رخنه با تکیه بر نهر عرایض به عنوان یک مانع اصلی و قوی تا از شکستن محاصره توسط نیروی مستقر در شهر جلوگیری به عمل آید؛

ج ـ نیرویی به سمت راست نهر عرایض، برای تنگ کردن حلقه محاصره و وارد کردن آنان به تسلیم شدن، پیشروی نماید؛ و

د ـ نیرویی به غرب نهر عرایض برای پدافند به سمت شلمچه اعزام بشود تا از رسیدن نیروهای کمکی سپاه برای محاصره شهر جلوگیری به عمل آید.

۱۳ـ تک نیروهای ایران در روز ۱/۳/۶۱

الف ـ در ساعت ۳۰: ۱۳ روز ۱/۳/۶۱ نیروهای اسلام تک سریع و برق آسای خود را بر جبهه تیپ ۲۲ وتیپ ۴۲۲ انجام دادند و توانستند به آسانی خط را شکسته و به سرعت به جاده خرمشهر ـ بصره برسند. هم چنین، پیشتازان این نیروها به نزدیک پل نو و قرارگاه تیپ ۳۳ که گردان ۹ و گردان ۱۰ را  اعزام کرده، که در بند ۴۰ به آن اشاره کردیم، رسیدند و توانستند کلیه نیروهای تاخیری و تعویقی را منهدم کنند به طوری که قرارگاه تیپ ۳۳ به عقب نشینی به سمت شط العرب وادار شد؛

ب ـ لشکر ۱۱ فوراً به تیپ ها برای اجرای طرح از پیش تعیین شده درباره دفاع از خرمشهر دستوراتی صادر کرد، ولی بدون نتیجه ماند و نیروهای اسلام توانستند بخش عظیمی از تیپ ۲۲ و ۴۲۲ را منهدم و پیشروی خود را به سمت شط العرب ادامه دهند.

ج ـ گزارش های واصله از تیپ های دقیق و واضح نبود. تیپ ۳۳ به گردان ۹ دستور داد که گروهای گشتی را که ـ در بند ۴۰ ذکر شده ـ به عقب برگرداند، اما این گروها از نقطه رهایی واقع در منطقه گردان ۱ تیپ ۴۸ حدود ده تا دوازده کیلومتر دور گشتند که این امر به تیپ گزاش شد و تیپ فوراً گردان ۱۰ که در پادگان دژ به عنوان احتیاط گردان ۹ مستقر بود برای مقابله با رخنه ایجاد شده در جبهه دستور حرکت دادن گردان ۱۰ به سمت قرارگاه تیپ حرکت کرد، ولی به علت تاریکی و آشنا نبودن فرمانده جدید آن که چند روزی بیش از انتصاب وی به این سمت نگذشته بود، نتوانست ماموریت خود را انجام دهد و در بامداد روز ۲/۳/۶۱  در قسمت غرب ساختمان های مسکونی (پیش ساخته) درمحاصره کامل قرار گرفت و مجبور شد خود را به نیروهای اسلام تسلیم کند، اما گردان ۹ توانست یک گروهان به علاوه یک دسته به پادگان دژ اعزام دارد تا منتظر بازگشت گروه های گشتی شوند و خود را برای ماموریت آینده آماده کند؛

د ـ پس از بازگشت گروه های گشتی، گردان به سمت پادگان دژ حرکت کرد و با توجه به تماس بی سیمی خوبی که با قرارگاه برقرار بود، وضعیت به تیپ گزارش داده شد. هم چنان وضعیت برای اغلب یگان ها به دلیل آشنا نبودن با محورهای پیشروی و اماکن متصرفی نیرو های اسلام نامشخص بود و این که آیا تردد از جاده خرمشهر به سمت پل نو توسط نیروهای خودی انجام می گیرد. در ساعت۳۰: ۰۵ روز ۲/۳/۶۱ گردان ۱۰ گزارش داد که در منطقه نزدیک مواضع توپخانه و ساختمان های مسکونی در میان نخلستان های پراکنده محاصره شده و بعد از تسلیم نیروها قادر به انجام کاری
نمی باشد. با تسلیم شدن گردان ۱۰، مشخص شد که نیروهای اسلام بر جاده خرمشهر تا قرارگاه تیپ ۳۳ کنترل دارند و پل نو و قرارگاه تیپ ۳۳ نیز به دست این نیروها سقوط کرده و روشن شد که نیروهای اسلام به طور کامل بر نهر عرایض مسلط و حلقه محاصره را بر نیروهای عراق تثبیت کرده است. در این حین تماس با قرارگاه تیپ قطع شد تا پایان نبرد این وضع ادامه پیدا کرد و این مسئله به دلیل به اسارت در آمدن نیروهای گردان ۱۰ بود که باعث تغییر فرکانس ها شد و علی رغم آن، تماس هم چنان قطع بود؛

ه ـ ما از داخل پادگان دژ مشاهده کردیم که یگان  های عراقی به سمت خرمشهر در حرکت بودند و دلیل آن را نمی دانستیم.شخصاً با قرارگاه تیپ ۱۱۳ تماس گرفتم آن ها اعلام کردند لشکر به یگان ها دستور عقب نشینی به داخل شهر داده است. این  تصمیم بسیار اشتباه بود؛ زیرا یگان ها در داخل شهر متراکم و کنترل آنان دشوار می شد و چنان چه نیروها به دلیل وجود مهمات و تدارکات در مواضع خود باقی می ماندند، کنترل آنان نیز آسان می شد. این تصمیم را می توان یکی از اشتباهات اصلی فرماندهی عراق در نبردهای خرمشهر به حساب آورد؛

و ـ در ساعت ۰۰: ۹ سرهنگ احمد زیدان فرمانده تیپ ۱۱۳ و فرمانده نیروهای مستقر در خرمشهر، بنا به دستور لشکر ۱۱ دستور داد که منطقه بندر برای انجام حمله و شکستن محاصره شناسایی شد. سرهنگ احمد زیدان کنترل خود را  از دست داده و دستپاچه شده بود و حتی در حین شناسایی بندر به طور آشکار معلوم شد که وی در حال شناسایی و جست و جوی محلی برای عبور از اروند رود است. در ساعت ۰۰:۱۵ سرهنگ احمد زیدان دستورات لشکر را به نیروهایی که به طور انباشته و فشرده تجمع کرده بودند (به طور غیر قابل وصفی کپه شده بودند) ابلاغ کرد. هم چنین، شنیدیم که ایشان در داخل یکی از میادین مین خرمشهر رفته و سرهنگ ستاد خمیس مخیلف، فرمانده تیپ ۴۸، به جای وی منصوب شده است. نیمه شب ۲/۳/۶۱، تمام یگان ها داخل بندر بودند؛

زـ در ساعت ۰۰: ۰۸ روز ۳/۳/۶۱، لشکر ۷ پشتیبانی در منطقه شلمچه پاتک کرد، ولی با شکست روبه رو شد. هم چنین از نیروهای عراقی محاصره شده در شهر خواسته شد برای شکستن محاصره از بندر به سمت قصر شیخ خزعل اقدام به حمله کنند، ولی با پاتک نامنظم به دلیل وجود نهر عرایض و اجرای آتش انبوه سلاح ها با شکست روبه رو شد، و نیروهای عراقی متحمل تلفات زیادی شدند؛

ح ـ نیروهای اسلام حلقه محاصره را در منطقه بندر تنگ تر کردند به طوری که تا دروازه بندر رسیدند در این حال، مواضعشان با خود حمل کرده بودند تمام شده و هزاران نفر خود را تسلیم نیروهای اسلام کردند؛

ط ـ فرماندهی عراق، سرتیپ ستاد سعید محمد فتحی را از سمت فرماندهی لشکر ۱۱ برکنار و هدایت عملیات به عهده سرلشکر ستاد قدوری الدوری، دبیر فرماندهی کل نیروهای مسلح، واگذار شد. وی از نیروهای عراقی خواست مقاومت کند و قول داد که نیروهای المنصور با پشتیبانی نیروهای زرهی در حال پیشروی به سمت خرمشهر
می باشند، ولی این اظهارات به طور کلی نادرست بود؛ و

ی ـ وضعیت به همین صورت ادامه داشت و هزاران نفر از جمله فرماندهان تیپ ها و گردان ها در قرارگاه نیروهای کماندویی موجود در بندر گرد آمدند که ترس، اضطراب و دستپاچگی همه را در برگرفته بود و توپخانه نیروهای اسلام به اجرای آتش خود ادامه می داد که باعث کشته و زخمی شدن ده ها نفر (به طوری که از درد می نالیدند) شد. در ساعت ۰۰: ۱۸ روز ۳/۳/۶۱، نیروهای اسلام موفق شدند بندر را تصرف کنند و هزاران نفر از نیروها و فرماندهان عراقی که در محاصره بودند را به اسارت در آورند و به این ترتیب تصرف بندر خرمشهر پایان یافت.

درس های آموزنده

۱) اشتباهات ایران

الف ـ عدم بهره برداری از فرصت های به دست آمده در جریان نبردها. برای نمونه، بعد از انهدام تیپ ۱۸ زرهی و تیپ ۲۴ مکانیزه در روز ۱۹/۲/۶۱، می توانستند به سوی خرمشهر و شلمچه پیشروی کنند و اغلب یگان  های سپاه سوم را محاصره کنند، ولی از این فرصت استفاده نشد؛

ب ـ عدم حفظ دور تک، نیروی مهاجم بعد از وارد آوردن خسارات فراوان به دشمن باید از ضعف، دستپاچگی و اضطراب فرماندهان و نیروها استفاده می کرد و تک خود را برای انهدام هر چه بیشتر یگان های دشمن به طور گسترده تری ادامه می داد و این از
بزرگ ترین اشتباهات ایران به شمار می رفت؛

ج ـ تردید در اتخاذ تصمیمات متهورانه و قاطع که در این نبرد به طور آشکار مشاهده شد چرا که می توانستند بعد از انهدام کامل نیروهای عراق، تصمیمات متهورانه همراه با اقدام نظامی اتخاذ کنند. هم چنین می توانستند ماشین جنگی عراق را در شرایط که وضعیت نظامی از دست فرماندهی عراق خارج شده بود منهدم کنند؛ زیرا، قادر بودند از آن شرایط خوب و مناسبی که به دست آوردن آن در آینده مشکل می بود استفاده کنند؛

د ـ فقدان نیروهای تقویتی تا در شرایط مناسب توسط فرماندهی نیروهای اسلام وارد عمل شود؛

ه ـ عدم حفاظت اطلاعات درباره تمرکز نیروها باعث لو رفتن طرح های زیادی از سوی نیروهای اسلام شده بود؛ و

و ـ نیروهای اسلام احتیاج به کنترل زیاد بریگان ها، جبهه و تردد افراد و خودروها داشتند.

۲ـ اشتباهات عراق

الف ـ عراق می توانست به نیروهای اسلام فرصت پیشروی به سمت (عراق) داخل را داده و سپس آنان را به وسیله لشکر ۶ زرهی و لشکر ۵ مکانیزه محاصره و دور زند، ولی دستپاچگی آشکار فرماندهی باعث شد از اتخاذ آسان ترین تصمیمات باز ماند؛

ب ـ فرماندهان جرئت کافی برای اتخاذ تصمیمات متهورانه نداشتند؛

ج ـ اغلب تصمیمات و دستورات مرکز بدون محاسبه و دور از واقعیت موجود در صحنه نبرد بود؛

د ـ عراق می توانست نیروهای خرمشهر (نیروهای عراقی) را به مرزهای بین المللی بکشد و آنان را از مشکلی که قبل از نبرد اتفاق افتاد رها کند؛

ه ـ عراق می توانست با لشکرهای ۶ـ ۵ـ ۹ به سمت نیروهای عبورکننده اسلام پاتک و عملیات عبور را به شکست کشاند؛ و

و ـ پایین بودن روحیه ها و عدم تمایل بیشتر افسران، درجه داران و سربازان به جنگ، به نیروهای اسلام کمک شایانی کرد.

۳ـ نقاط مثبت ایران

الف ـ بالا بودن روحیه نیروهای اسلام ؛

ب ـ طرح تک نیروها بسیار خوب و منسجم بوده است؛

ج ـ بهترین (شگفت ترین) اقدام ایران در عملیات بیت المقدس طرح تک به خرمشهر و در نظر داشتن نهر عرایض برای استفاده از آن در هنگام تک و محاصره نیروهای عراقی در منطقه قبل از پل احداثی بر شط العرب بود که به محروم ساختن نیروهای عراقی در استفاده از پل منجر گردید، با توجه به این که قبل از عملیات خرمشهر نیروهای اسلام برای محاصره نیروهای عراقی رخنه ای در نزدیکی مرزهای بین المللی انجام دادند، ولی موفق نشدند؛ و

د ـ مقاومت و پایداری نیروهای اسلام باعث شکست کلیه اقدامات عراق شد.

منابع وماخذ:

نویسنده:

۱ـ  سند شماره ۱۴۳۶۹۶ اطلاع رسانی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.

۲ـ  نشریه نگین ایران؛ شماره ۱ تابستان ۱۳۸۱.

 

 

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا